Dziś obchodzimy Międzynarodowy Dzień Czystego Powietrza dla Błękitnego Nieba ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w grudniu 2019 roku, a pierwszy raz obchodzony we wrześniu 2020 roku. Celem tego dnia jest zwrócenie uwagi na problem zanieczyszczenia powietrza i jego wpływ na zdrowie ludzi oraz środowisko. To także okazja do zwiększenia świadomości społecznej, zaangażowania społecznego na rzecz czystego powietrza oraz promowania i wspierania działań na rzecz poprawy jakości powietrza.
Zanieczyszczenie powietrza nadal stanowi jedno z najpoważniejszych zagrożeń środowiskowych dla zdrowia ludzi, przyczyniając się do rozwoju chorób przewlekłych oraz przedwczesnych zgonów, zwłaszcza w miastach i na obszarach zurbanizowanych. Negatywnie wpływa zarówno na ekosystemy lądowe, jak i wodne, degradując środowisko i zmniejszając różnorodność biologiczną. Zanieczyszczenia emitowane do powietrza są jednymi z najgroźniejszych ze względu na ich łatwe rozprzestrzenianie się na dalekie odległości. Stąd jest to problem globalny o dalekosiężnych skutkach.
Warto podkreślić, że jakość powietrza jest ściśle związana z innymi wyzwaniami środowiskowymi i rozwojowymi, w tym ze zmiana klimatu oraz realizacją globalnych celów zrównoważonego rozwoju. Kluczowe znaczenia ma współpraca i wymiana doświadczeń w zakresie najlepszych praktyk, innowacyjnych rozwiązań oraz nowoczesnych technologii. Tylko takie działania mogą prowadzić do wypracowania spójnych i skoordynowanych podejść na szczeblu krajowym, regionalnym i międzynarodowym, a tym samym do skutecznego zarządzania jakością powietrza.
W celu zwiększania świadomości społecznej oraz wspierania realizacji działań proekologicznych, a docelowo poprawy jakości powietrza powstaje wiele inicjatyw i programów. W Polsce funkcjonują takie programy jak m.in.: „Czyste Powietrze”, którego celem jest dofinansowanie do termomodernizacji domów jednorodzinnych oraz wymiany starych pieców i kotłów, „Ciepłe mieszkanie” na realizację wymiany wszystkich nieefektywnych źródeł ciepła na paliwa stałe, „Termo” dla wsparcia przedsięwzięć termomodernizacyjnych, „Moje Ciepło” wspierający zakup pomp ciepła wykorzystywanych do celów ogrzewania lub ogrzewania i uzyskiwania ciepłej wody użytkowej w nowobudowanych budynkach. Duże zainteresowanie tego rodzaju programami pokazuje, że świadomość ekologiczna społeczeństwa wzrasta, co bez wątpienia nie pozostaje bez znaczenia dla poprawy jakości naszego powietrza i przyczynia się do kształtowania odpowiedzialnych postaw. Należy również zaznaczyć, że zmienia się prawodawstwo w zakresie podejścia do dbałości o czyste powietrze. Wymagania i obowiązki nakładane przez prawo stają się coraz bardziej restrykcyjne, a ich celem jest zintensyfikowanie działań na rzecz poprawy jakości powietrza, szczególnie w tych obszarach, w których kwestia ta była dotychczas zaniedbywana.
Wszystkie narzędzie polityki proekologicznej – zarówna systemy dofinansowań, obowiązki wynikające z przepisów prawa, jak i sankcje za ich nieprzestrzeganie – służą jednemu nadrzędnemu celowi: poprawie jakości powietrza, którym wszyscy oddychamy, od którego zależy nasze zdrowie, jakość życia, możliwości rozwoju oraz przyszłość kolejnych pokoleń.
Międzynarodowy Dzień Czystego Powietrza zwraca uwagę na to, jak ważne jest dbanie o czyste powietrze, zarówno w codziennych działaniach podejmowanych przez każdego z nas, jak i poprzez globalną współpracę na rzecz jego ochrony.
Jakość powietrza w Polsce w 2025 r.
Według oceny jakości powietrza przeprowadzonej przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska za 2025 rok, jakość powietrza w Polsce w zakresie takich zanieczyszczeń, jak dwutlenek azotu, dwutlenek siarki, pył zawieszony PM10, uległa poprawie. Wyniki pomiarów za 2025 rok wskazują natomiast na wzrost stężeń benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM10 w porównaniu z rokiem 2024. Benzo(a)piren jest zanieczyszczeniem powstającym w procesach niepełnego spalania paliw stałych, szczególnie w nieefektywnych urządzeniach grzewczych. Z tego względu stężenia benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM10 można powiązać z emisją zanieczyszczeń pochodzących z indywidualnego ogrzewania budynków. W 2025 r. nie został również dotrzymany średnioroczny poziom dopuszczalny dla pyłu zawieszonego PM2,5 (II faza).
